Наша гісторыя

Рака Пясчанка. Рэдка на якой сучаснай карце можна сустрэць гэтую назву. Цяпер яна ператварылася ў ціхі ручай, вядомы пад назвай Пясчанкі, што цячэ праз Шаламы і Рудню, каб уліцца ў воды Сажа. Але стагоддзі таму Пясчанка была поўнаводнай, значнай ракой, аб якой згадвае нават «Аповесць мінулых часоў». Чым жа праславілася гэтая рака ў беларускай гісторыі?

Зямля радзімічаў: паміж воляй і падначаленнем

У X стагоддзі старажытная руская дзяржава, у якую ўваходзіла і зямля радзімічаў, была лапідам асобных княстваў і абласцей, падпарадкаваных кіеўскаму князю. Хаця нашыя продкі лічыліся падданымі Кіева, у сваіх мясцовых справах яны карысталіся значнай самастойнасцю. З цягам часу сярод радзімічаў умацавалася плямённая знаць, старэйшыны, мясцовыя феадалы. Імкнучыся да большай незалежнасці, яны ўступалі ў барацьбу з цэнтральнай уладай.

Асабліва вострай гэтая барацьба стала ў перыяд праўлення князя Уладзіміра Святаславіча. Каля 984 года радзімічы адкрыта паўсталі, спрабуючы адлучыцца ад Кіева і ўтварыць уласнае самастойнае княства. У адказ з поўдня было накіравана буйное добра ўзброенае войска на чале з найлепшым кіеўскім ваяводам, якога летапіс пазней зафіксаваў пад грозным імем Воўчы Хвост.

Перад бітвай: стратэгія і тактыка

Паўстанцы сабралі шматлікае, але горш арганізаванае апалчэнне і занялі абарончую пазіцыю ў раёне сучаснага Слаўгарада, чакаючы праціўніка з боку Сажа. Аднак Воўчы Хвост апынуўся хітрым і дасведчаным палкаводцам. Даведаўшыся аб планах радзімічаў, ён зрабіў нечаканы манеўр. Абмінуўшы асноўныя сілы паўстанцаў, яго войска рушыла ўглыб іх зямель па сухазем’і, спусташаючы ўсё на сваім шляху.

Рашучая сутычка адбылася ў тым жа 984 годзе на берагах ракі Пясчакі. На лагер радзімічаў, якія спакойна стаялі, не чакаючы нападу з таго боку, абрынуліся дысцыплінаваныя дружыннікі Воўчага Хваста. Летапіс коратка, але жудасна апісвае бітву: «…і ў бітве перамог Воўчы Хвост». Жорсткая сеча працягвалася некалькі гадзін, але да вечара шэрагі слаба ўзброенага і недасведчанага апалчэння пахіснуліся. Радзімічы былі разбіты і абярнуліся ў панічнае бегства.

Пасля бітвы: курганы памяці

Перамога кіеўскага войска была поўнай. «І з таго часу, — гаворыцца ў летапісе, — радзімічы плацяць даніну Русі, якую і даюць і па гэты дзень». Гэтая паражэнне на доўгія дзесяцігоддзі замацавала поўнае падначаленне зямлі радзімічаў кіеўскім князям.

Маўклівымі сведкамі тых трагічных падзей сталі курганы. Непадалёк ад вёскі Васькавічы, ва ўрочышчы Гарадок, сярод старажытнага магільніка ўзвышаюцца некалькі дзесяткаў асобных насыпаў. Яны маюць правільную форму і дасягаюць вышыні да 3–4 метраў. Менавіта тут, паводле меркаванняў гісторыкаў і археолагаў, маглі быць пахаваны воіны, што загінулі ў бітве на Пясчанцы. Кожны курган — магіла аднаго ці некалькіх байцоў, часта з усім узбраеннем. Гэтыя маўклівыя пагоркі — не проста элемент ландшафту, а свядомая ўспаміны пра мужнасць і трагічны лёс тых, хто стаяў за волю свайго краю.

Бітва на Пясчанцы — гэта не толькі эпізод далёкага мінулага, але і важная частка нашай калектыўнай памяці. Яна нагадвае пра цэннасць незалежнасці і пра працяглы, часта крывавы шлях беларускіх зямель да ўласнай дзяржаўнасці.