Ці задумваліся вы калі-небудзь, адкуль бяруцца легенды? Яны прыходзяць да нас праз стагоддзі, перадаюцца з вуснаў у вусны ад старэйшых да маладзейшых, пакідаючы ў душы цёплы след і светлую таямніцу. Сёння мы запрашаем вас у казачнае падарожжа ў тыя часы, калі наш Слаўгарад яшчэ называўся Прапойскам.

Там, дзе сустракаюцца рэкі

На месцы, дзе зліваюцца дзве велічныя ракі — Сож і Проня, калісьці не было ні паселішчаў, ні хат. Гаспадарыла тут толькі няўтаймаваная прырода. Вясной і летам па рэках плыло мноства купецкіх суднаў. Гандляры везлі тавары з далёкіх краін, але гэтае месца лічылася сярод іх «ліхім». Хвалі тут уздымаліся такія высокія, што кідалі цяжкія караблі, нібы лёгкае шкарлупінне. Шмат хто губляў тут не толькі тавар і багацце, але і жыццё.

Гонар і выпрабаванне

купца Васіля

Аднойчы да гэтых берагоў падышоў вялікі караван. Вёў яго купец Васіль — чалавек бывалы, які ўмеў «рабіць грошы з нічога». Сябры паважалі яго за розум, але Васіль быў занадта самаўпэўненым. У тое падарожжа ён вырашыў узяць як мага больш тавару, а на ахове і лішніх суднах сэканоміць.

Каб прайсці небяспечныя воды, купцы нанялі старога правадніка. Гэты бялявы дзядуля ведаў раку як свае пяць пальцаў. Калі сонца пачало хіліцца да захаду, стары ціха сказаў Васілю: — Трэба спыняцца, хлопча. Бура будзе, віхура засваволіць… Трэба людзей на бераг выводзіць, а караблі да дрэў прывязваць.

Але Васіль і яго сябры толькі пасмяяліся: «Рака спакойная, што нам той стары!». Яны засталіся начаваць на вадзе.

Урок стыхіі

Словы правадніка спраўдзіліся. Ноччу пачалося сапраўднае пекла: вецер ірваў ветразі, хвалі разбівалі моцныя дубовыя караблі ў трэскі. Да раніцы ад велічнага каравана не засталося нічога. Калі Васіль ачомаўся на беразе, побач з ім стаяў той самы стары.

— Бачыш, куды прывяла гардыня, — сказаў праваднік. — Цяпер ты не купец, няма ў цябе нічога. Васіль паглядзеў на сябе: на шыі вісеў толькі старэнькі абразок — падарунак маці, а побач з берагам калыхалася адзіная бочка з віном, якую не паглынула рака. — З гэтай бочкі і пачнём нанова, — прамовіў стары. — Пабудуем тут хату-карчомку. Месца выгаднае, ніхто міма не праплыве.

Ад «Прапойска»

да «Слаўгарада»

Так яны і зрабілі. Васіль больш не рызыкаваў жыццём у далёкіх паходах. Ён стаў гаспадаром карчмы, дзе заўсёды быў свежы хлеб і добрае віно. Купцы, што спыняліся тут на адпачынак, часта заставаліся надоўга. А калі вярталіся дадому з пустымі кашалькамі, апраўдваліся перад жонкамі: — Чорт паблытаў! Усё ў Прапойску пакінуў… Прапіў усё!

Мясцовы князь, даведаўшыся пра такое ажыўленае месца, загадаў Васілю збіраць тут мыта і «прапускаць» судны далей. Так і з’явілася назва паселішча — Прапойск: ад слоў «прапіваць» і «прапускаць».

Гэтая назва жыла стагоддзямі, пакуль не надышоў май 1945 года. Каб ушанаваць памяць герояў Савецкай Арміі і славутых перамог, якія здабываліся на гэтай зямлі (а рэкі тут у вайну сапраўды былі чырвонымі ад крыві), горад атрымаў новае, гордае імя — Слаўгарад.