Вось і пагаворым з табою па-супольнаму, чытач. Зірнем на паліцу з кнігамі… Бачыце гэты том? «Людзі на балоце». А памятаеце аўтара? З школьнай лавы, з урокаў беларускай літаратуры. Іван Мележ.

Прызнацца, я даўно не бяру яго ў рукі. А вы? Мо ўспомнілі зараз, як чыталі гэту «Палескую хроніку» – пра жыццё, пра зямлю, пра лёсы, такія паўнакроўныя і сапраўдныя. Здаецца, вучылі напамяць некаторыя эпізоды, ці не так? А вось пра самога пісьменніка… Што мы пра яго ведалі? Хіба толькі асноўныя даты. Нарадзіўся там-та, напісаў тое-тое.

А падумаць толькі: якім ён быў чалавекам? Вось, да прыкладу, ведалі вы, што ён на вайне быў двойчы цяжка паранены, амаль страціў руку? Што пасля шпіталя, з гэтай рукой на марлевай павязцы, ездзіў па Расіі, спраўляў душу? І што ў невялікім Бугуруслане знайшоў сваё каханне – Ліду. Ёй было тады ўсяго 17, яму – 22. І гэта ў поўнай ваеннай цемры, калі здавалася, няма месца ні для якой паэзіі. А яна ў ім гэтую паэзію адразу ўбачыла: «унутраная чысціня, унутранае святло». Ён жа ў дзённіку пра яе напісаў: «Лідзія – дзяўчына асаблівая. Трэба да яе ўважліва прыгледзецца».

І прыглядаўся амаль цэлы год. А потым яны пайшлі ў ЗАГС, нікому нічога не сказаўшы. Без вяселля, без усяго. Вось гэты малюнак і ўзнікае перад вачыма: маладыя, сур’ёзныя, з параненай рукой і з поўным сэрцам. Гэта ж практычна раман, гатовы сюжэт!

А потым быў Мінск. Камуналкі, першая аднапакаёвая кватэра на вуліцы Клары Цэткін. Бацькі Івана Паўлавіча з Палесся, цешча з купецкага роду, дзве дачкі… Ён апынуўся ў акружэнні жанчын і, як кажуць дочкі, з усімі знайшоў агульную мову – мудры, спакойны, ніколі не падаўляў аўтарытэтам. Любіў бываць з сям’ёй у Ялце, хадзіў па набярэжнай, купляў дачцэ яблыкі і мармелад. А дома, уночы, у яго пакоі заўсёды гарэла святло – ён працаваў. Бо ведаў, што яго здароўе падарвана, і трэба спяшацца жыць, спяшацца сказаць.

Ён любіў музыку, пеў рамансы, адчуваў жывапіс. Меў мяккі прыемны барытон. Уяўляеце? Іван Мележ спявае «Гары, гары, мая зорка…». Магчыма, у гэты момант ён адпачываў ад тых цяжкіх думак, што клаў на паперу.

Дык вось ён які, чалавек са школьнага падручніка. Не проста імя і збор твораў. А лёс. Раненне, каханне, бадзёрасць, пяшчота, нейкая дзіўная адухоўленасць, якая дзівіла навакольных. І велізарная праца.

Цікава, а вы яго фотаздымак бачылі, ваенны? Малады, у гімнасцёрцы, позірк сур’ёзны. Яго ўнук, мастак Іван Сямілетаў, кажа, што менавіта гэтае фота навяло яго на некалькі карцін на ваенную тэму. Вось яно як – нітка праз пакаленні.

Перачытаем калі-небудзь «Палескую хроніку»? Ужо зусім іншымі вачыма. Бачачы за радкамі не толькі вобразы Ганны і Васіля, але і самога аўтара – з яго параненай рукой, яго цягай да свету, яго пяшчотай да дзяцей і яго нястомнай працай. Бо гэта і ёсць сапраўдная сустрэча з пісьменнікам – не па лесе прозвішчаў, а па глыбіні чалавечага лёсу.

Што вы на гэта скажаце, чытач? Успомнілі? Захацелася зноў узяць яго кнігу?