— Прывітанне, дарагі чытач! Сёння Прысажанка запрашае цябе ў падарожжа — не вельмі далёкае па карце, але вельмі глыбокае па душы. Пайшлі са мной у маю родную вёску — Шаламы. Тут я нарадзілася, вучылася, тут прайшло маё дзяцінства… І, ведаеш, гэта не проста кропка на мапе — гэта цэлы свет з уласнымі таямніцамі.

— Шаламы? Цікавая назва… Адкуль яна?

— Вось тут і пачынаецца самае загадкавае. Паводле аднаго мясцовага падання, назва звязана са словам «шум». Вёска стаіць на ўзгорку, быццам у чашы паміж гравійных пагоркаў. Кажуць, калі ў ціхі летні поўдзень прыкласці вуха да зямлі, можна пачуць незвычайныя гукі — звон, спевы… Нібыта адгалоскі тых часоў, калі тут праваліліся цэлыя гарады разам з людзьмі і цэрквамі.

— Гучыць, як легенда…

— А ў нас іх шмат. Расказваюць, што на гэтых пагорках часам з’яўляюцца вартыя людзі — к ім выходзяць насустрач або вараныя жарабкі, або прыгожыя дзяўчыны. Яны просяць: дапамажыце прыўзняць цяжкую накрыўку, і тады з-пад зямлі вырвуцца воды, выйдуць людзі, адродзяцца гарады. Але чалавек павінен быць чысты душой… Ды людзі, як часта бывае, не адважваюцца — і потым расплачваюцца за свой страх.

— А ёсць больш “зямныя” тлумачэнні?

— Вядома. Іншае паданне кажа, што назва паходзіць ад словаў «шум», «замарэчанне», «глупства». Маўлялі, жыў тут калісьці чалавек па імені Шолам — шумны, крыклівы, неспакойны. Вось і засталося яго імя ў назве вёскі.

— А што кажа гісторыя?

— Першыя пісьмовыя згадкі пра Шаламы адносяцца да 1675 года. Уяві: усяго тры двары, але ўжо былі вадзяны млын і карчма — жыццё кіпела. З часам вёска расла. У 1889 годзе адкрылася земская школа, праўда, спачатку толькі для хлопчыкаў. Потым, у 1911 годзе, для школы нават купілі сялянскую хату. А ўжо ў пачатку ХХ стагоддзя тут дзейнічала чатырохкласнае вучылішча.

— Значыць, адукацыі надавалі значэнне?

— Безумоўна. І людзі тут заўсёды былі працавітыя. У 1931 годзе арганізавалі калгас з гучнай назвай «Барацьбіт». Вёска перажыла і цяжкія часы — з 1941 па 1943 год была пад акупацыяй. Але выстаяла.

— А як жылі людзі пазней?

— У 1990 годзе ў Шаламах налічвалася больш за сотню гаспадарак, амаль тры сотні жыхароў. Працавалі фермы, была вытворчая брыгада. З’явіліся клуб, бібліятэка, фельчарска-акушэрскі пункт, пошта, магазін… Вёска жыла, дыхала, гучала — як і яе назва.

— Ты згадвала яшчэ адну легенду… пра кірмаш?

— Так, яе мне вельмі любіў расказваць дзед. Калісьці побач з вёскай быў вялікі кірмаш. Людзі гандлявалі, куплялі, святкавалі. А пасля абавязкова заходзілі ў карчму да габрэя па імені Шэлам. Вось і пачалі называць мясцовасць — Шаломы. З часам гэта і замацавалася як назва вёскі.

— А што кажуць самі жыхары?

— У кожнага свая праўда. Вось, напрыклад, 81-гадовая Таццяна Якаўлеўна заўсёды казала: «Людзі тут жылі працавітыя, але з ветрыкам у галаве — шумныя. Вось табе і Шаламы».

— Цікава… А ці ёсць у вёскі вядомыя людзі?

— Ёсць, і мы імі ганарымся. Напрыклад, Іван Якаўлевіч Яшкін — вядомы беларускі мовазнаўца, лінгвіст. Ён даследаваў беларускія дыялекты, гісторыю мовы, геаграфічныя назвы. Чалавек, які праз слова раскрываў душу народа — і, між іншым, наш зямляк.

— Ведаеш, пасля тваіх слоў хочацца самому там пабываць…

— І гэта самае галоўнае. Бо Шаламы — гэта не толькі гісторыя і легенды. Гэта памяць. Гэта карані. Гэта ціхі шэпт зямлі, які можна пачуць, калі слухаць сэрцам.

— Дзякуй табе за гэта падарожжа.

— І табе дзякуй, што пайшоў са мной. Бо пакуль мы памятаем — жывуць і нашы вёскі.

Вельмі хутка, год за годам
Пралятае так жыцце,

Трэба знаць, адкуль ты родам,

Дзе дзяцінства ўсе прайшло.

Вёска, дзе я нарадзілась,

У маё сэрца залягла.

Я тут вырасла, вучылась,

Сябравала і жыла.

Помню вуліцы і хаты,

Шмат людзей тады жыло.

І бабулю – матку таты –

Ох, і цяжка ёй было.

Сумаваць я не давала:

Толькі раніца , я тут

Гнаць кароў дапамагала –

Выбірала большы кнут.

Мы спяшаліся на рэчку

Бялізну каб пасціраць –

З раніцы прапаліць печку:

Будзе стравы гатаваць.

Гэты пах я не забуду –

Суп з фасолі і бліны,

Смак заўсёды помніць буду –

Вельмі смачныя былі.

Грышка, дзед, жыў праз дарогу,

Па ваду заўжды хадзіў.

Калі што, на дапамогу

Ён суседзям прыхадзіў.

Лепш дзяцінства і не знойдзеш –

Шмат святла і цеплыні!
Усе свае, куды не пойдзеш,

Мірна, добра ўсе жылі.

Праняслося шмат гадоў…

Шаламы ўжо не тыя.

І няма вакол платоў,

Хаты- сіраты пустыя.

Пагляджу на вёску я –

Усе змянілась, пастарэла.

Але тут душа мая,

Дзе дзяцінства сэрца грэла.