Добры дзень, паважаны чытач! Зноў з табою твая Прысажанка. Сёння я хачу расказаць табе пра часы, калі наш Слаўгарад быў цесна звязаны з Сожам не толькі прыгожымі краявідамі, але і сапраўднымі воднымі дарогамі.

Сёння гэта здаецца неверагодным. Мы прывыклі да аўтобусаў, аўтамабіляў і цягнікоў. А вось нашы бацькі і дзяды добра памятаюць часы, калі Сож быў сапраўднай транспартнай артэрыяй, а пасажырскія цеплаходы звязвалі Слаўгарад з Гомелем, Лоевам, Рэчыцай і нават Кіевам.

— Няўжо сапраўды можна было сесці на цеплаход і адправіцца ў іншы горад?

— Менавіта так. І гэта было не толькі рамантычна, але і вельмі зручна. Тады рэкі былі больш паўнаводнымі, а суднаходства актыўна развівалася. Водныя шляхі мелі вялікае значэнне для эканомікі і жыцця людзей яшчэ з тых часоў, калі наш горад называўся Прапойскам.

Па Сажу хадзілі грузавыя баржы, якія цягнулі бурлакі, а ўжо ў XIX стагоддзі на рацэ з’явіліся параходы з прыгожымі назвамі «Чыкага», «Арыён», «Усход». Штогод прыстань Слаўгарада прымала дзясяткі суднаў.

— А калі з’явіліся знакамітыя «Ракеты»?

— У пачатку 1960-х гадоў. Менавіта тады на змену параходам прыйшлі хуткасныя судны на падводных крылах — «Ракета» і «Палессе». Для свайго часу гэта была сапраўдная тэхнічная сенсацыя.

Уявіце сабе: судна набірала хуткасць, спецыяльныя крылы падымалі яго над паверхняй вады, і здавалася, што яно не плыве, а ляціць над ракой. Хуткасць дасягала 60 кіламетраў у гадзіну.

— Нядрэнна нават па сучасных мерках!

— Вось і людзі былі ў захапленні. Паездка на «Ракеце» станавілася сапраўднай падзеяй. Многія спецыяльна выбіралі водны маршрут, каб палюбавацца краявідамі Прысожжа і Прыдняпроўя.

Дарэчы, не ўсе ведаюць, што хуткасныя судны тыпу «Беларусь» выпускаліся на Гомельскім суднарамонтным заводзе. Іх спецыяльна распрацоўвалі для беларускіх рэк — вузкіх, звілістых і не вельмі глыбокіх.

— А чаму ж сёння мы іх ужо не бачым?

— На жаль, эксплуатацыя такіх суднаў была вельмі дарагой. Яны спажывалі шмат паліва, таму паступова іх замянілі больш эканамічныя цеплаходы. А з часам водныя маршруты саступілі месца аўтамабільнаму транспарту.

Але гісторыя «Ракет» — гэта не толькі пра камфортныя падарожжы.

— Пра што яшчэ?

— Пра сапраўдны подзвіг.

Калі ў красавіку 1986 года адбылася аварыя на Чарнобыльскай атамнай станцыі, менавіта «Ракеты» сталі адным з першых сродкаў эвакуацыі людзей з небяспечнай зоны.

Пакуль афіцыйная эвакуацыя яшчэ толькі рыхтавалася, хуткасныя цеплаходы ўжо вывозілі людзей з Прыпяці і населеных пунктаў уздоўж Дняпра. Яны курсіравалі паміж Чарнобылем, Кіевам, Мазырам і Гомелем, ратуючы сотні чалавечых лёсаў.

Успаміны членаў экіпажаў сведчаць: у тыя дні людзі працавалі амаль без адпачынку. Матросы і касіры прымалі пасажыраў, рыхтавалі ежу для каманды, падтрымлівалі парадак на борце і зноў адпраўляліся ў чарговы рэйс.

— Выходзіць, «Ракеты» пакінулі след не толькі на вадзе, але і ў гісторыі?

— Безумоўна.

Сёння Сож ужо не той, што быў паўстагоддзя таму. Рака стала менш паўнаводнай, змяніліся транспартныя маршруты, зніклі прыстані і рэгулярныя рэйсы.

Але памяць пра тыя часы жыве.

І калі летнім вечарам стаіш на беразе Сажа, міжволі ўяўляеш сабе беласнежную «Ракету», якая лёгка рассякае водную гладзь. Чуеш гудок цеплахода, бачыш людзей на палубе і разумееш: калісьці наша рака была не проста ўпрыгожаннем Слаўгарадчыны.

Яна была дарогай. Дарогай, якая злучала гарады, людзей і лёсы.

А вы памятаеце гэтыя часы, паважаныя чытачы? Магчыма, хтосьці з вас яшчэ захоўвае фотаздымкі ці ўспаміны пра падарожжы па Сажу. Прысажанка з задавальненнем паслухае вашы гісторыі.