Усяго ў 800 метрах на поўдзень ад вёскі Улукі, на тэрыторыі былой маёнткавай сядзібы, узвышаецца ўнікальны батанічны помнік прыроды мясцовага значэння — “Лістоўніца векавая”. Гэта не проста дрэва. Гэта маўклівы летапісец, які злучае ў сабе прыродную рэдкасць, чалавечы лёс і ваенную гісторыю.

Паводле мясцовых звестак, узрост лістоўніцы складае каля 200 гадоў. Аднак існуе і іншая версія: дрэва можа быць значна старэйшым і бярэ свой пачатак яшчэ з часоў знакамітай бітвы рускай арміі са шведамі пад вёскай Лясная ў 1708 годзе. Як бы там ні было, нават афіцыйна прызнаны ўзрост уражвае. Дыяметр ствала — 1,8 метра, што робіць лістоўніцу адным з самых магутных дрэў у наваколлі.

З гэтым месцам звязана і прыгожае, крыху сумнае, паданне. Кажуць, што экзатычная для нашых мясцін лістоўніца з’явілася тут па волі пана Н. Н. Краўчанкі. У памяць пра сваіх траіх дзяцей ён загадаў пасадзіць тры дрэвы. Але суровыя ўмовы не пашкадавалі маладыя сеянцы — прыжылося толькі адно. Менавіта яно і дайшло да нашых дзён, хоць і не ў сваім першапачатковым выглядзе.

Адсутнасць вершаліны ў дрэва — не выпадковасць і не капрыз прыроды. Гэтая рана — след вайны. У 1943 годзе, падчас Вялікай Айчыннай вайны, немцы, якія трымалі абарону на правабярэжжы Проні, выбралі самую высокую лістоўніцу ў якасці назіральнага пункта. На яе вяршыні знаходзіўся нямецкі карэкціроўшчык артылерыйскага агню. Кожны рух савецкіх падраздзяленняў адразу ж выклікаў дакладныя і разбуральныя залпы.

Сітуацыя змянілася, калі нашы байцы выявілі крыніцу небяспекі. За справу ўзяліся артылерысты. Пасля некалькіх залпаў адзін снарад трапіў дакладна ў цэль. Назіральны пункт быў знішчаны, але разам з ім пацярпела і дрэва. З таго часу лістоўніца засталася без вершаліны. Адзін з бакавых пабегаў заняў яе месца, але ён значна танчэйшы за магутны ствол — нібы напамін пра рану, якая загаілася, але не знікла.

Ужо ў 1960-я гады гэтае месца было ўзята пад ахову. Тут з’явілася шыльда з надпісам “Векавая лістоўніца”, побач насыпаны памятны курган, устаноўлена альтанка, абсталявана месца для вогнішча. Сёння гэта не толькі прыродны помнік, але і месца памяці, дзе можна дакрануцца да гісторыі — і мірнай, і ваеннай. Векавая лістоўніца каля Улукаў працягвае жыць, нягледзячы на стагоддзі, войны і выпрабаванні. Яна нагадвае нам: гісторыя — не толькі ў падручніках. Часам яна расце побач з намі, пускаючы глыбокія карані ў зямлю і ў чалавечую памяць.