Гайшын, Магілёўская вобласць. Сярод мноства малых рэк і ручаёў Магілёўшчыны, што павольна знікаюць з карт і памяці, ёсць адна невялікая — Ульянка. Яе ціхія воды, што цякуць непадалёку ад вёскі Гайшын, схавалі ў сабе рэха стагоддзяў і трагічную легенду, якая тлумачыць паходжанне назвы гэтай знікаючай рачулкі.

Паданні, што перадаваліся з вуснаў у вусна, вядуць нас у глыбокую старажытнасць, калі на прасторах сучаснай Магілёўшчыны шумелі векавыя дубовыя пушчы, а сярод іх стаялі драўляныя ідалы багоў радзімічаў. Тады Ульянка, магчыма, была паўнаводнай і сільнай ракой.

Адно з найбольш жывых паданняў апавядае пра падзеі, што адбыліся ў далёкую вясну. Славянскія воіны, на кароткі час адклаўшы зброю, сеялі хлеб, калі раптоўна на іх паселішча напалі ворагі. Нібы з-пад зямлі, з’явіліся каля драўлянай агароджы коннікі ў звярыных скурах і рагатых шаломах. Пачаўся пажар, панырэў жах.

Сярод тых, хто спрабаваў выратавацца, быў стары яшчун Вед і яго дачка — прыгажуня Ула. Разам з некалькімі жанчынамі з дзецьмі яны знайшлі прытулак у свяшчэннай дуброве, ля падножжа драўляных ідалаў, спадзяючыся на абарону Пяруна. Але лёс быў няміласэрны. Чужынцы знайшлі іх, плеткамі пагналі перад сабой і спыніліся на начлег на ўскрайку леса.

Прыгажосць Улы не засталася незаўважанай. Яна спадабалася правадыру чужынцаў, і ён загадаў прывесці яе ў свой шацёр. Калі дзяўчына апынулася тварам да твару з гвалтаўніком, яна знайшла ў сабе неверагодную мужнасць. Здабыўшы крэмневы ахвярны нож, яна нанесла смяротны ўдар.

Раніцай, убачыўшы мёртвага правадыра, ашалелыя ворагі кінуліся ў пагоню за Улай. Але для гордай славянкі не існавала выбару паміж няволяй і смерцю. Уцякаючы, яна выйшла на бераг ракі. Бязлітасная вада бязлітасных людзей не спалохала. Апошні погляд на родны лес — і яна скокнула ў халодны вір.

З тых часоў, кажуць людзі, і празвалі раку ў гонар смелай дзяўчыны — Ульянкай. Яе імя, як сімвал непакоры і любові да роднай зямлі, назаўсёды засталося на карце краю.

Сёння рачулка знікае, мяркуе, ціхне. Але легенда пра Улу жыве, напаўняючы звычайную назву глыбокім гістарычным і духоўным сэнсам. Гэта не проста вада — гэта памяць, што цячэ праз стагоддзі, напамінаючы пра тых, хто калісьці абараняў гэтую зямлю і застаўся ў яе гісторыі назаўсёды. Пакуль мы памятаем паданні, жыве і душа мясцовасці, і крыніцы яе культуры не перасыхаюць.